• 

  Autor: Janina Wrzak
  Co widzimy, patrząc tak, jak umiemy?
  I co z tego wynika?

  Świat, który oglądamy na co dzień, świat, który wydaje się znany, może, bardzo łatwo, stać się zupełnie nie znanym terenem fascynujących odkryć. Wystarczy tylko odpowiednio zmienić (wzbogacić? rozszerzyć?) sposób jego postrzegania. Co to znaczy i jak to zrobić? 

Posłużmy się pewną prostą analogią.

W kinie efekt ruchu i ciągłości akcji filmowej wynika z szybkiego przesuwania się pojedynczych, „zamrożonych” scen. To właśnie ruch i połączenie obrazów w całość jest filmem, pełnym przekazem, z którego wynika rozumienie. Widz wiąże ze sobą sceny i wątki, nieświadomie korzystając z przewijania klatek, analizuje i kojarzy, i wie, rozumie, na co patrzy. Czy osiągnąłby takie samo (jakiekolwiek?) zrozumienie, patrząc bezmyślnie na obrazy pojedyncze, nieruchome, wyrwane z kontekstu?  

A jak to wygląda w życiu, które jest także czymś w rodzaju filmu?

W życiu również jesteśmy widzami, śledząc od urodzenia film o świecie. Patrzymy na ten wyłączny film, postrzegając i przyswajając tylko pojedyncze, statyczne klatki ruchomego wątku (łatwo się o tym przekonać!). Te „klatki” to gotowe porcje wiedzy, podawane nam na tacy: w szkole, w literaturze, w telewizji. Porcjowana wiedza tworzy w mózgu obrazy, izolowane, nie związane z sobą wizualizacje. Tak postrzegamy, bo tak wyszkolone są oczy wyobraźni. I nie nasza to wina, bo nikt nie pokazał nam innej możliwości.

Nie dość na tym, percepcyjnym, ograniczeniu. Nauczono nas (nie było innej możliwości), że informację się posiada. Nie nauczono, że informacja to punkt wyjścia do poszukiwań, w nieskończoność. Właśnie dlatego gromadzimy, wklejamy obrazki do albumu, a nie szukamy drugich, piątych, nieskończonych kolejnych „den”. Nie widzimy treści, skupieni na formie. Nie łączymy skutków z przyczynami, ani wzajemnych relacji i powiązań.

Nie wiemy, że efekty postrzegania są zawsze względne i zależą w znacznej mierze od układu odniesienia oraz pozycji obserwatora wobec tego układu. Że „pokawałkowane postrzeganie” generuje tylko niespójne mozaiki, zamiast kompletnego filmu. Że świat kreujemy poprzez interpretację. I jeśli kreujemy go, interpretując całość poprzez pojedyncze, wyrwane z kontekstu fragmenty, to co warta jest nasza interpretacja?  Tak postrzegany świat wydaje się pozbawiony logiki, rządzony przez przypadek, nieprzewidywalny. Nie może być inaczej, bo brak nam klucza do jego rozumienia.

E = mc². Wiadomo, kto to wymyślił i co znaczą symbole. Wyobraźnia podsuwa obraz Einsteina, może nawet ten z plakatów, z wysuniętym językiem. Jakieś skojarzenie ze szkołą, miłe lub nie. I na tym wizja się kończy. Czy coś nam to daje, czy wpływa na sposób analizowania zdarzeń, zmienia nasze rozumienie świata? Czy może mieć związek z czymś tak pozornie odległym, jak cykl rozwojowy roślin? Albo z erozją w dolinach rzecznych? A może ma, lecz o tym nie wiemy? A jeśli ma, to jak wpływa na powstający „w nas” obraz świata?

Ma. Mówią o tym najnowsze teorie fizyków i matematyków, skojarzone z naukami o Ziemi i filozofią, w jedną CAŁOŚĆ. I mówią, że świat jest zupełnie inny niż przywykliśmy sądzić, ani zły, ani dobry, lecz spójny, logiczny - fraktalny.

Co to znaczy, jakie mamy przejawy fraktalności i jakie przykłady, dowiemy się w następnych „ciekawnikach”. Tymczasem, dla zachęty i na początek – mała ilustracja – co daje postrzeganiu układ odniesienia. Cztery kolejne fotografie pokazują fragmenty skał, wyjęte z kontekstu, to znaczy pozbawione porównawczej skali wielkości (układu odniesienia). Skały wyglądają podobnie, choć dwie z nich to kilkumetrowe ścianki (b i c), a pozostałe (a  i d) – kilkucentymetrowe kamyki.

Kamyki i skały, ruch i uczucia, czas i muzyka - wszystko jest względne, jest takie i nie jest, zależy, jak dobrać układ odniesienia, czy – jaki przyjąć punkt widzenia, co w sumie na jedno wychodzi…